Hafik İnköy Sosyal ve Kültür Dayanışma Derneği Forumu Forum Ana Sayfa Hafik İnköy Sosyal ve Kültür Dayanışma Derneği Forumu
website statsSİVAS HAFİK İNKÖY FORUMU
 
 SSSSSS   AramaArama   Üye ListesiÜye Listesi   Kullanıcı GruplarıKullanıcı Grupları   KayıtKayıt 
 ProfilProfil   Özel mesajlarınızı kontrol etmek için giriş yapınÖzel mesajlarınızı kontrol etmek için giriş yapın   GirişGiriş 
ALEVİLİKTE NEVRUZ

 
Yeni başlık gönder   Başlığa cevap gönder     Hafik İnköy Sosyal ve Kültür Dayanışma Derneği Forumu Forum Ana Sayfa -> Alevilik Öğretisi
Önceki başlık :: Sonraki başlık  
Yazar Mesaj
toprak



Kayıt: 14 Ksm 2007
Mesajlar: 61
Konum: ist kartal

MesajTarih: Cum Ksm 16, 2007 6:00 am    Mesaj konusu: ALEVİLİKTE NEVRUZ Alıntıyla Cevap Gönder

Ali Yaman'ın aktardığına göre Nevruz Alevilerde yaygın bir şekilde kutlansa da, kutlama yapılmayan Alevi köyleri de vardır.

A. Alevi-Bektaşilerde Nevruza Dair İnanışlar:

Tanrının dünyayı yarattığı gündür
Hz.Ali bugün doğmuştur. Hz.Ali'nin annesi Hz. Fatıma, Kabe'yi tavaf ederken doğum sancıları başlamış, tavafını tamamlayıp Kabe'nin içine girmiş, 12 gün sonra, 13. Cuma günü, 21 mart 598'de doğum yapmış. Hz.Muhammed de yeni doğan amcasının oğluna Hz.Ali adını verir ve bu günü kutlu gün ilan eder
Hz.Ali'nin Hz.Muhammed'in kızı Fatma'yla evlendiği gündür
Hz.Muhammedin peygamberliğinin kendisine bildirildiği gündür. Aynı zamanda Hz.Muhammed okuduğu hutbede Hz.Ali'yi vasi tayin eder
Hz.Ali'nin hilafeti aldığı gündür. Abdullah İbni Saba ihtilal sonucunda Hz.Ali'yi hilafete zorla getirir. 6. Rum Erenlerinin Hacı Bektaş Veli'yi Anadolu'da karşıladıkları gündür
Kırkların toplandığı gündür; bu nedenle "Kırklar Bayramı" olarak da bilinir.
Bugün Hz. Hüseyinin intikamını almak için gizli bir teşkilat kurulmuştur. İhtilal işareti olarak mahallelerde büyük bir ateş yakılır. O günden beri de Aleviler, zulme başkaldırı olarak ateş yakarlar.
Nevruz adlı yetim ve öksüz bir çocuğun kırmızıya boyadığı bir yumurtayı Hz.Aliye verdiği gündür. Hz.Ali de bundan duygulanarak bugünü Nevruz Bayramı ilan etmiştir
Nuh'un gemisi bugün karaya çıkmıştır
Kışın bitip, baharın gelişi, toprağın ve canlıları uyanışı
Ölülerin dirilip eğlendiği gündür
Şah İsmail'le ilgili bir takım efsanelere dayandırılır.
B. Anadolu Alevileri-Bektaşileri Nevruzu Nasıl Kutlar?

Aleviler Nevruz'a çok değer verirler. Bölgeye göre 20 Şubat- 21 Mart arasında kutlanır.

Evler temizlenir, temiz giyinilir, gençler gruplar halinde bütün evleri dolaşarak bayram kutlarlar ve bayramlık (şeker, pirinç, bulgur, un, yağ, yumurta) toplarlar. Sonra da bunları yoksul ve yetimlere dağıtırlar. Fakirler de "buraya Hızır uğradı" diye sevinirmiş. Daha sonra 3 gün Hızır orucu tutulur (Hızır (sıcaklık) ve İlyas (su) inançları baharın gelmesiyle ilgilidir). Hızır/İlyas Nebi'nin duasını almak ve yılın bereketli geçmesi için çörek dağıtırlar.

Ev ve tören alanında ateş yakılır, buralar süslenir. Kurbanlar kesilir, etli pilavlar pişirilir, yufka ve ayranlar hazırlanır.

Şölen masasına adı "S" ile başlayan yeşillik saksısı veya kır çiçekleri olan bir vazo konur. "Selam" sözcüğü ile başlayan Kuran'daki 7 ayet bir kağıda yazılır, içine "Kerbela Cıvheri" ya da Pir türbelerinden alınan bir tutam toprak sarılır ve pişen süt kazanının içine atılır, süte loğusa şerbeti eklenerek penbeleştirilir ve ikram edilir. Arapçadaki "sin" harfiyle başlayan 7 yiyecek de bulunurmuş: süt, simit, sukker, salep, sirke, soğan, semek (balık), sefercil (ayva).

Sabah erken kalkılır, nevruzun ilk suyu ile yıkanılıp, boy abdesti alınır. Soğan kabuğu ile boyanmış yumurtalar yenir, bolluk-bereket dileklerinde bulunulur. Toplu olarak sabah yemeği yenecekse, Dede bir dua okur, Nevruziyeler okunur ve herkese süt ikram edilir, kahvaltı yapılır. Hasta ve yoksullar ziyaret edilir. Yeni ölmüşlerin evlerine gidilir. Yaşlılar ve gençler için ayrı mekanlarda muhabbet sofraları kurulur. Akşam 8'de de Nevruz erkanı başlar.

1. Bektaşiler:

Dem sofrası kurarlar. Usüle uygun bir şekilde şarap (kızıldeli) ve rakı (akyazılı) içilir. Önce kurbanın karaciğeriyle birlikte, dem dedeye kontrol ettirilir ve dualanır. Dem almak isteyenler sofra başına belli bir düzen ile geçer (çok ayrıntı var). 7 kez demleniliyor (aralarda zakirler nefes ve gazel söylüyor, saki ve sakiye bade sunuyor, rehber demleniyor, sohbet ediliyor), meclise serbestlik ve neşe geliyor ve semah başlıyor. Sonra da 12 hizmet sahipleri sona erdiriyor.

Tire-Ödemiş-Turgutlu Bektaşileri:
Nevruz namazı olarak bilinen Cemi yaptıktan sonra, 5 beyaz yiyecek (süt, yumurta, pilav, tuz) bulunan sofra açılır. Diğer yiyecek ve içeceklerin de beyaz olmasına dikkat edilir. Beyazın anlamı: Nasıl yeni doğan bebeklerin giysileri, gelinlik ve kefen beyazsa, Nevruz'da da ebedi mutluluk, sevinç, yeniden yaşam anlamı olduğu için, yeni yıl mutlu geçsin diye beyaz tercih edilir.

Isparta ve Burdur:
Burada İsmail Onarlı alan çalışmaları yapmıştır. Buralardaki Bektaşi topluluklar Nevruzu 21 Mart akşamı cem ayiniyle kutlarlar. Bazıları her zaman yaptıkları cemi, bazıları da Nevruz Cemi yaparlar. Nevruz ceminde kurban ve diğer yiyeceklerin masrafları ortak karşılanmaktadır. Bugün Nevruz üzerine konuşmalar yapılıp, "Nevruziye"ler okunur.

2. Dersim:

Dersim'de Nevruz olarak değil, "Hz.Ali günü" ya da "9Mart- Baharın gelişi" olarak kutlanır.

Erzincan-Çayırlı:
Nuhun gemisinin 21 Mart'ta "Bağır dağı"ndan geçtiğine inanılır. Nevruzu da burada kutlarlar, cem yapıp, semah dönerler.

Munzur:
Eskiden Munzur gölü çevresinde de Munzur Baba aşkına Nevruz kutlamaları olurmuş. 7-8 asırlık meşe ve ceviz ağaçlarının altında şenlikler düzenlenirmiş.

Şah İsmail Munzur gözelerinden su içmiş, gölde yıkanıp arınmış, tarikat abdesti almış. Munzur Babadan Kızılbaş devleti kurmak için yardım istemiş. Şeyh Hasan ve Dersim aşiretleri burada Şah İsmaile ikrar verip, onun yoluna baş koymuşlar. Ona 40 çatal boynuzlu geyik kurban edip, pilav ve kırmızı alabalık ikram etmişler.

Bu yüzden Munzur gözeleri ve gölü kutsaldır. Ağaç kesmek ve suyunu kirletmek günahtır. Munzur'un "Kırk gözesi" için dualar edilir, dilekler tutulur, adaklar adanır, mumlar yakılır.

Onar:
Dut bahçelerinde kızlı oğlanlı, mani ve ezgilerle, halaylar çekilerek kutlanır.

3. Erzincan-Tercan:

Buradaki bir söylenceye göre de yine Şah İsmail Erzincan'a geldiğinde "Öbek/Höbek" dağının doruğundaki dümdüz ve çok büyük bir taşın üzerinde otağını kurmuş, yemek yemiş, bütün seyitlere "şah lokması" dağıtmıştır. Bu olaydan sonra bu taş kutsal kabul edilir ve Nevruz bu yerde kutlanır. Yemekler yenir, cemler düzenlenir. Dede dargınları barıştırır.

4. Sivas-Gürün:

Sünniler ve Aleviler, gündüz kırlara çıkıp, akşam ateş yakıp halay çekerek kutlarlarmış. Ama 1989dan sonra kutlanamaz hale geldi. Son yıllarda devlet teşvik etmektedir.

5. Tunceli:

Koç katım şenlikleri: Alevi köylerinin geniş bir kesiminde 23 Eylül de Nevruzda olduğu gibi şölenlerle kutlanır. Çiftleşme mevsiminin başladığı gündür. Koçlar ve tekeler sürüye katılır. Öncesinde süslenir: Boynuzlarına elmalar takılır, yünleri kırmızı ve yeşile yakın renklere boyanır, boyunlarına renkli boncuklar takılır. Sahibi hangi cins kuzu istiyorsa, ona göre koçun sırtına erkek ya da kız çocuğu bindirerek sürüye götürür. Bugüne özgü yemekleri vardır. "Bicik" ya da "bıcık" üzerine "kaz ayağı" şekli yapılır, yiyenlere uğur getireceğine inanılır. Bazı yerlerde beş parmaklı el şekli yapılır (Pençe-i Hz.Ali-Aba).

Kuzuların doğması: Sürüler sağılmaya başlandığında da kutlamalar yapılır. Yemekler hazırlanır; çocuklara leblebi, şeker, kuru üzüm, kuru dut dağıtılır; çobanlara hediyeler verilir.

Aynı gelenekler besicilikle uğraşan ve yayla kültürü olan başka topluluklarda da benzer şekilde yaşanır.

6. Zaza Aleviler: Tunceli-Pülümür'de yaşayanlar Nevruzu hem Hz.Ali'nin doğum günü, hem de bir Kürt bayramı olarak kutlamaktaydılar. Ancak gerginlikler nedeniyle halk arasında kutlamalar azalmıştır. Devlet, il ve ilçelerdeki kutlamaları şu anda desteklemektedir.

7. Tahtacılar:

"Sultan Nevroz" adıyla anılır. 21 Mart hicri takvime göre 9 mart olduğu için, "Mart Dokuzu" ya da "Mart Bozumu" adlarıyla da bilinir.
Yapılacak işler paylaşılır: Tüm evler dolaşılır, kazanlarla yapılacak yemek için malzeme toplanır. Para verenlerin paralarıyla da birkaç kurban alınır. Bunda zorlama yokmuş, herkes gönlünden ne koparsa verirmiş. Güzel yemek yapan kadınlar yemek yaparmış ve eğer isterlerse birkaç erkekten su taşıma, ağır yükleri kaldırma gibi konularda yardım isterler.
Bu işlerin dışında kalanlar, yemek vaktine kadar, köy mezarlığına gidip, taş ve otları temizler, mezarlık avlusunu tamir eder.
Meydanda kurulan sofralarda yemekler yenir. Yaşlı ve hastalara ya da gelemeyenlere gönderilir, artan yemekler taksim edilir ve "Sultan Nevroz lokması" paylaşılmış olur.
Sonra genç erkekler sportif oyunlar oynarlar. Omuzlara basıp yükseğe çıkma, arkadaşının sırtının üstünden takla atma, gruplar halinde ip çekme gibi. Bazı yerlerde ateş üzerinden atlama da vardır.
Genç kızlar ise kendi aralarında kapalı bir mekanda ya da köy meydanının bir köşesinde oyun oynayıp (dans), türkü söylerler.
İzmir-Naldöken Tahtacıları:
Yeni elbiseler giyip mezarları ziyaret ederler. Ölülerin bugün yiyip içtiğine inanılır. Mezarın başında kahve içilir, sohbet edilir. 22-23 Martta yaylaya çıkarlar; yörükler yaylada bir el silah atarlar, sürüsü olan kurban kesip ikram eder.

8. Arap Alevileri (Nusayriler):

Nusayriler Kimdir? 873'de Samarrada ölen Nusayr-en- Nemiri tarafından kurulduğu kabul edilir. Batıniliğin bir alt koludur. İnanç esaslarının olduğu Kitabu'l Mecmu'a 957'de Halep'te ölen Şeyh Yaprak tarafından düzenlenmiştir. Ebu THz.Alibin söz ve emirleri Nusayrilerin inançlarıdır. Hatay, Adana ve Mersin çevresinde yaşarlar ve sayılarının 500bin civarında olduğu tahmin edilmektedir.

Nevruzu nasıl kutlarlar? Bir kısmı 21 Martta, bir kısmı 1 Nisanda kutlar. Kutsal bir anlamı yoktur, sadece özel bir gün olarak kutlarlar. Fakat bazıları Ortadoğudaki toplumlar gibi zalim hükümdar Dahhak mitolojisine benzer bir şekilde anlamlandırır. Bugün davet edilen şeyhle birlikte namaz kılarlar. Kutsal kitapları Kitabu'l Mecmu-a'dan sureler okurlar. Şeyh kimsenin bilmediği duaları sessizce okur; bu nedenle bu namaza şeyh getirilmelidir. Erkekler "Hırisi" adı verilen, dövülmüş buğday ve etten bir çeşit aşure yaparlar.
Başa dön
Kullanıcının profilini görüntüle Özel mesaj gönder

Önceki mesajları göster:   
Yeni başlık gönder   Başlığa cevap gönder     Hafik İnköy Sosyal ve Kültür Dayanışma Derneği Forumu Forum Ana Sayfa -> Alevilik Öğretisi Tüm zamanlar GMT -2 Saat
1. sayfa (Toplam 1 sayfa)

 
Geçiş Yap:  
Bu forumda yeni başlıklar açamazsınız
Bu forumdaki başlıklara cevap veremezsiniz
Bu forumdaki mesajlarınızı değiştiremezsiniz
Bu forumdaki mesajlarınızı silemezsiniz
Bu forumdaki anketlerde oy kullanamazsınız


Powered by phpBB © 2001, 2005 phpBB Group
Türkçe Çeviri: phpBB Türkiye