Hafik İnköy Sosyal ve Kültür Dayanışma Derneği Forumu Forum Ana Sayfa Hafik İnköy Sosyal ve Kültür Dayanışma Derneği Forumu
website statsSİVAS HAFİK İNKÖY FORUMU
 
 SSSSSS   AramaArama   Üye ListesiÜye Listesi   Kullanıcı GruplarıKullanıcı Grupları   KayıtKayıt 
 ProfilProfil   Özel mesajlarınızı kontrol etmek için giriş yapınÖzel mesajlarınızı kontrol etmek için giriş yapın   GirişGiriş 
Küresel Isınma

 
Yeni başlık gönder   Başlığa cevap gönder     Hafik İnköy Sosyal ve Kültür Dayanışma Derneği Forumu Forum Ana Sayfa -> Doğa
Önceki başlık :: Sonraki başlık  
Yazar Mesaj
Okan Doğan



Kayıt: 14 Ksm 2007
Mesajlar: 227
Konum: İstanbul

MesajTarih: Çrş Nis 02, 2008 3:00 pm    Mesaj konusu: Küresel Isınma Alıntıyla Cevap Gönder

1
TEMEL ÇEVRE SORUNLARI
Prof. Dr. Necmettin ÇEPEL
Celal ERGÜN
İÇİNDEKİLER
GİRİŞ
1. ÇEVRE KİRLİLİĞİ
2. HIZLI NÜFUS ARTIŞI
3. KÜRESEL ISINMA VE İKLİM DEĞİŞİMİ
4. DOĞAL BİTKİ ÖRTÜSÜ TAHRİBİ SORUNU
5. TOPRAK KAYNAKLARININ TAHRİBİ
6. KİŞİ BAŞINA DÜŞEN TARIM ALANLARININ AZALMASI
7. SU KAYNAKLARININ AZALMASI
8. OZON TABAKASININ TAHRİBİ SORUNU
9. BİYOÇEŞİTLİLİĞİN AZALMASI SORUNU
10. SU ÜRÜNLERİNİN AZALMASI SORUNU
11. TEMEL ÇEVRE SORUNLARININ ÇÖZMÜNE İLİŞKİN ÖNERİLER
G İ R İ Ş
İnsanların doğal kaynakları aşırı derecede sömürmesi ve böylece doğal dengeleri bozması sonucunda çok önemli sorunlar ortaya çıkmıştır. Bunlara “Çevre Sorunları” veya “İnsanlığın Ekolojik Sorunları” denmektedir. Ekonomik, ekolojik, teknolojik, sosyolojik ve
politik kökenli bu sorunlar yaşamsal düzeyde önemlidir. Açlık, susuzluk, canlı türlerin yok olması, bitki örtüsü ve toprağın tahrip edilmesi, küresel ısınma ve iklim değişimi, ozontabakasının incelmesi ve delinmesi, çevre kirlenmesi gibi süreçler, bu sorunların başlıcalarıdır.
Söz konusu sorunlar, hemen bugün birden bire ortaya çıkmamıştır. Bunları meydana getiren süreçlerin tarihsel bir gelişimi bulunmaktadır. Gerçekten, 200 bin yıldan beri devam eden insanlık tarihi, birbirinden çok farklı evrim aşamalarına sahiptir. Avcılık, gezici ve bunu izleyen yerleşik tarım, sanayi ve kültür evrimleri, bunların başlıcalarıdır. Toplumların yaşam düzenini temelinden değiştiren ve birbirinden çok farklı olan bu aşamaların, sadece bir tane değişmeyen özelliği vardır. Bu özellik, insanoğlunun doğayı tahrip eden tutum ve davranışlarının sürekliliğidir. Kendisi de doğal bir yaratık olan insanın niçin doğaya karşı
geldiğini anlamak çok güçtür. Prof. Dr. Craighead, insanların bu çarpık tutum ve davranışlarının nedenini şu şekilde açıklamaktadır : “Bir kaynağı kullanırken onu korumak, insanoğlunun doğasında olmayan bir davranış özelliğidir. İnsanların evrimi; yararlanma,rekabet ve doğaya zarar veren yaratık olma yolunda gerçekleşmiş ve gerçekleşmektedir.
2
Dünyanın yaradılışından bu yana ormanların yok edilmesi, karalar ve sular dünyasının kirletilmesi, bu evrim şeklinin en önemli simgeleridir.”
Bu açıklamayla, temel çevre sorunlarının; insanların yaradılışında, yani genetik yapısında bulunan tutum ve davranış özelliklerinden kaynaklandığına işaret edilmek istenmiştir.
Temel çevre sorunlarından her biri, ciltler dolusu kitap oluşturacak derecede geniş
konuları kapsamaktadır. Bu nedenle, burada bu sorunlara çok kısa olarak ve ana çizgileriyle
değinilecektir.
1. ÇEVRE KİRLİLİĞİ
Çevre kirliliği veya kirlenmesi şu şekilde tanımlanmaktadır: Bütün canlıların sağlığını
olumsuz yönde etkileyen, cansız çevre öğeleri üzerinde yapısal zararlar meydana getiren ve
niteliklerini bozan yabancı maddelerin; hava, su ve toprağa yoğun bir şekilde karışması
olayıdır. Veya “Çevre kirliliği, ekosistemlerde doğal dengeyi bozan ve insanlardan
kaynaklanan ekolojik zararlardır.” (Çepel 2003).
Çevre Kirliliğinin Nedenleri
Çeşitli kaynaklardan çıkan katı, sıvı ve gaz halindeki kirletici maddelerin hava, su ve
toprakta yüksek oranda birikmesi ile çevre kirliliği meydana gelmektedir. Başlıca kirleticiler
şunlardır (Çizelge 1).
Çizelge 1. Başlıca çevre Kirletici Maddeler.
Başlıca kirlilik çeşitleri ise şunlardır: Hava kirliliği, su kirliliği, toprak kirliliği, gürültü
kirliliği ve radyoaktif kirlilik. Bunlar hakkında özet bilgiler aşağıda verilmiştir.
3
Hava Kirliliği
Atmosferde toz, duman, gaz, koku ve saf olmayan su buharı şeklinde bulunabilecek
kirleticilerin, insanlar ve diğer canlılar ile eşyaya zarar verebilecek miktarlara yükselmesi,
“Hava Kirliliği” olarak nitelenmektedir. Havayı kirleten maddelerin sınır değerleri (havada
zararlı olmayacak derecedeki en yüksek değerleri), her ülkenin ilgili kuruluşları tarafından
yönetmeliklerle belirlenir.
Kirletici maddelerin niteliğine göre, canlılara vereceği zarar şekil ve dereceleri de
değişir.
Hava kirliliğine karşı alınabilecek önlemler, kirlilik kaynağına göre (fabrika, termik
santral, konutlar, taşıt araçları) çok çeşitlidir.
Bu önlemler başta eğitim alınmak üzere teknik, hukuksal önlemler olmak üzere başlıca
3 grupta toplanabilir.
Su Kirliliği
Su kirliliği, istenmeyen zararlı maddelerin, suyun niteliğini ölçülebilecek oranda
bozmalarını sağlayacak miktar ve yoğunlukta suya karışma olayıdır.
Konutlar, endüstri kuruluşları, termik santraller, gübreler, kimyasal mücadele ilaçları,
tarımsal sanayi atık suları, nükleer santrallerden çıkan sıcak sular ve toprak erozyonu gibi
süreçler ve maddeler su kirliliğini meydana getiren başlıca kaynaklardır. Bunların hepsi
doğrudan doğruya veya dolaylı olarak canlı ve cansız varlıklara zarar vermektedir.
Suların kirlenmesine karşı alınabilecek önlemler iki grupta toplanabilir:
(1) Su kullanımında tasarruf sağlayacak önlemler (ev idaresi, tarımsal sulama,
sanayide su kullanımı vb.).
(2) Suları temizleyen teknik önlemler.
Birinci gruba giren önlemler, atık kirli su miktarını azaltmayı öngörmektedir. Teknik
önlemler ise, suyun kirlenmesini ve kirlenmiş suların arıtılmasını sağlarlar.
Toprak Kirliliği
“Toprağın verim gücünü düşürecek, optimum toprak özelliklerini bozacak her türlü
teknik ve ekolojik baskılar ve olaylar”, toprak kirliliği veya toprak kirlenmesi olarak nitelenir.
Toprak kirlenmesi, hava ve suları kirleten maddeler tarafından meydana getirilir.
Örneğin, kükürtdioksit oranı yüksek olan bir atmosfer tabakasından geçen yağmur
damlacıkları “asit yağışları” halinde toprağa gelir. Toprak içine giren bu asitli sular ağaç
köklerini, bitkisel ve hayvansal toprak canlılarını zarara uğratır. Toprağın reaksiyonunu
etkileyerek besin maddesi dengesini bozar, taban sularını içilmez hale getirir. Aynı şekilde
çöp yığınlarından toprağa sızan sular, kirli sulama suları, gübre çözeltileri, radyoaktif
maddeler, uçucu küller, toprağı kirleten madde ve kaynaklardır.
Toprak kirliliğini önlemek için çok çeşitli teknik, ekolojik ve hukuksal önlemler alınır.
Bu konuda daha geniş bilgi edinmek için, bakınız Çepel (1997, s.1 – 112).
4
Radyoaktif Kirlenme
Nükleer enerji santralleri, nükleer silâh üreten fabrikalar , radyoaktif madde artıkları
radyoaktif kirlenme yaratan başlıca kaynaklardır. Radyoaktif maddeler yaymış oldukları
elektronla hava, su, toprak ve bitkilere zarar verir. Radyoaktif maddeye sahip (radyasyonlu)
hayvansal ürünler (et, balık, süt, vb.) ve bitkiler, bu zararlı maddeyi besin zinciri ile insanlara
ve diğer canlılara taşır. Bunun sonucunda bağışıklık mekanizmasını felce uğratmak, organları
zedelemek gibi tedavisi olanak dışı olan hastalıklar meydana getirirler.
Gürültü Kirliliği
“Gürültü Kirliliği” denince, “insanlarda sağlık bakımından geçici bir zaman için
veya sürekli olarak zarar meydana getiren sesler” anlaşılır.
Gürültü kirliliği yaratan başlıca kaynaklar şunlardır: ulaşım araçları, sanayi
kuruluşları, sosyal donatım, eğlence araçları.
Gürültü insanların sinir sistemlerinden, kan dolaşım sistemlerine ve kas gerilimlerine
kadar çok çeşitli zararlar meydana getirir.
Gürültü zararlarına karşı teknik ve biyolojik önlemler alınabilir. Bunlar tamamen özel
konular olduğundan ayrıntıya girilmeyecektir.
Buraya kadar, çeşitli çevre kirliliği olayları özet olarak açıklanmaya çalışılmıştır.
Genel anlamda çevre kirliliğine karşı alınabilecek önlemler çok çeşitli olup, bunların en
önemlileri bir çizelge halinde verilmiştir (Çizelge 2).
Çizelge 2. Çevre Kirliliğine Karşı Alınabilecek Önlemler.
5
2. HIZLI NÜFUS ARTIŞI
İnsan dışındaki canlıların üreme ve sayılarının artış süreci “doğa yasaları”nın
kontrolü altındadır. İnsanlar ise tam aksine çevresini kontrol altına alabildiklerinden,
istedikleri oranda üreyebilmektedir. O nedenle birçok insan toplumlarında çeşitli gerekçelerle
hızlı bir nüfus artışı görülmektedir. Bu bütün dünya için böyledir (Şekil 1).
Şekil 1. Dünyada nüfus artışının şematik görünümü.
Şeklin incelenmesinden anlaşılacağı üzere dünya nüfusu son yarım yüzyılda 3, 6
milyar artarak 2.5 milyardan 6.1 milyara ulaşmıştır; 2050 yılında da 9 – 11 milyar arasında
olacağı tahmin edilmektedir (Brown 2001. Dünyanın Durumu 2001, s.89).
Ülkemizde ise 1927 yılında 13 milyon olan nüfus, 2000 yılında yuvarlak olarak 67
milyon olmuştur. Yıllık nüfus artışı hızı %2 civarında olup, nüfusun iki katına çıkma zamanı
32 –33 yıldır. Hızlı nüfus artışı, su ve besin kaynaklarının sınırlı olması nedeni ile, gelecekte
beslenme sorunlarını ortaya çıkaracaktır. Bunun yanında ulaşım ve altyapı bakımından
yetersiz kalınması, aşırı kaynak tüketimi gibi daha başka önemli sorunları da beraberinde
getirecektir. O nedenle etkili nüfus politikaları, yeterli ekonomik kalkınma, sağlık
hizmetlerinin yerine getirilmesi, bazı sosyal düzenlemelerin yapılması gibi önlemlerle nüfus
artış hızının doğuracağı olumsuz sonuçların ortadan kaldırılması ve nüfus artış hızının
azaltılması gerekmektedir.
3. KÜRESEL ISINMA VE İKLİM DEĞİŞİMİ
“Küresel ısınma” denince, bütün dünyada sıcaklığın sistematik bir şekilde artması
süreci anlaşılmaktadır. Bu yolla bir iklim değişikliği meydana gelmektedir. Çünkü sıcaklık
artınca buharlaşma artar, yağışlar ve hava hareketleri değişir. Küresel iklim değişikliğini;
belirli olmayan zamanlarda meydana gelen hava halleri değişikliği ile karıştırmamak gerekir.
Örneğin belirsiz zamanlarda veya herhangi bir mevsimde meydana gelen kuraklık (örneğin
bizde kış kuraklığı) veya yaz kuraklığı olan bölgelerde yağışlı yazlar olayı “hava değişikliği”
olarak nitelenir yani iklim değişikliği değildir. O nedenle son 10-15 yıl içinde, sıcaklığın
bütün dünyada sistematik olarak artışı, 1983 yılından itibaren ölçmelerle belirlenmiştir. Son
yüzyılın en sıcak ve en kurak yazları son 8 – 10 yıl içinde yaşanmıştır. Sıcaklık ölçümleri ile
elde edilen bu sonuçları, bazı buzul erime olayları da desteklemektedir. Örneğin, güney
kutbundan şimdiye kadar görülmemiş büyüklükte buzul parçalarının koparak ayrılması,
6
İzlanda Buzul’larının son 30 yılda şimdiye kadar görülmeyen bir hızla erimeleri, Himalaya ve
Alpler’de cereyan eden buzul erimesi süreçleri gibi dünya üzerinde yaygın olarak görülen
süreçler “Küresel Isınma” gerçeğinin yadsınamaz kanıtlarıdır (Şekil 2).
Şekil 2. Küresel ısınmayı kanıtlayan ve Güney Kutbundan kopan son
30 yılın en büyük Buz Dağı (Hürriyet Gazetesi – 20 Mart 2002)
Bilim insanları, küresel ısınmada en etkili faktörün, “sera gazları” denen bazı gazların
son yıllarda atmosferde hızla artması olduğu üzerinde fikir birliğine varmışlardır. Başlıca sera
gazları; karbondioksit, metan, kloroflour karbon, ozon ve azot oksitleridir. Bunlar içinde
karbondioksit %50 ile en etkili sera gazı olarak bilinmektedir. Sera gazlarının, aynen can
seralarda olduğu gibi küresel ısınmayı nasıl meydana getirdikleri şematik olarak gösterilmiştir
(Şekil 3).
Şekil 3. Sera gazlarının küresel ısınmaya etkilerinin şematik açıklanması
(TEMA Arşivi).
Küresel ısınmanın birçok olumsuz sonuçları olacağı tahmin edilmektedir. Bunların
başlıcaları şunlardır:
7
· Sıcaklık arttıkça yeryüzündeki karalardan ve su yüzeylerinden buharlaşma da
artacaktır. Bu da bazı bölgelerde aşırı yağışlara, bazı bölgelerde de kuraklığa neden
olacaktır.
· Kutuplardaki buzullar eriyecek, denizler ve okyanuslarda su düzeyleri yükselecek
ve taşkınlar, su basmaları ve seller meydana gelecektir.
· Siklon ve fırtına afetleri artacaktır.
Bütün bunlar bitkisel ürünler üzerinde olumsuz etki yaratacağı gibi, hayvansal canlılar
üzerinde de zararlı olacaktır. O nedenle bilim insanları tarafından, küresel ısınma ve iklim
değişimi, “yeni bir atmosferik tehlike” veya “artık dünyanın ateşi yükseliyor” şeklinde
nitelenmektedir. Bu ifadeler gelecek tehlikeler için bir uyarı olarak kabul edilmelidir.
Alınabilecek Koruma Önlemleri
Bilim insanlarının hepsi, fosil yakıt (kömür, petrol, doğalgaz, vb.) kullanımı yerine,
atmosferin karbondioksit yoğunluğunu arttırmayan yenilenebilir enerji kaynaklarından
yararlanılmasını önermektedirler. Bu konu, birçok Dünya Zirvesi Toplantıları’nda tartışılmış
ve uluslar arası protokol ve sözleşeler düzenlenmiştir (1992 Rio, 1997 Kyoto, 2002
Johannesburg gibi). Ayrıca karbondioksit harcayan yeşil örtünün, özellikle ormanların tahrip
edilmemesi, enerji tasarrufu sağlanması, enerji harcayan ev alet ve gereçlerinde standartların
geliştirilmesi, çarpık kentleşmeye son verilmesi de alınması gereken önlemler arasında
sayılmaktadır.
4. DOĞAL BİTKİ ÖRTÜSÜ TAHRİBİ SORUNU
Doğal bitki örtüsü denince çayır, mera ve ormanlar akla gelmektedir.
Otlak veya mera denilen doğal bitki örtüsünün hayvancılık, rüzgar ve su erozyonunu
önleme bakımından önemleri büyüktür. Ne yazıktır ki tarım arazisi kazanmak amacıyla bunlar
tahrip edilmektedir. Gerçekten, ülkemizdeki çayır ve mera alanlarının büyüklüğü 1938 yılında
41.06 milyon hektar iken, 1990 yılında bu miktar 21.1 milyon hektara inmiştir (Altın 1992).
Orman alanlarımız ise, ülke yüzeyinin %26’sını kaplamakta ve toplam miktarı 20.1
milyon hektardır. Yapılan belirlemelere göre, ormanlar tahrip edilerek, özellikle verimli ve
nitelikli ormanların miktarı gittikçe azalmaktadır. Örneğin, M.Ö. 10.000 yılında Anadolu’nun
%72’si orman, %17’si step iken bugün ormanlık alan oranı %22’ye inmiş, step alanları da
Anadolu’nun %35’ini kaplamıştır (Şekil 4).
Şekil 4. Anadolu’da ormanın 12 bin yıllık tahribinin şematik görünümü
(Peşmen 1982 verilerine göre TEMA Arşivi).
8
Zamanımızda da bu orman azalması devam etmektedir. Örneğin 1950-1997 yılları
arasında 1.180.663 hektar orman alanı yok edilmiştir. Ormansızlaşma nedenlerinin başında
orman aleyhine yapılan yasal düzenlemeler gelmektedir. Onu orman yangınları izlemektedir.
Ormanların Yararları
Ormanlar, 6000 kullanım yeri olan odun ham maddesinin kaynağıdır. Ancak, odun
ham maddesinin 2000 katı kadar ekolojik üretim de yapılmaktadır. Bunların başlıcaları;
oksijen üretimi, karbondioksit tüketimi, erozyonu engelleme, iklimi düzenleme, sellerin önüne
geçme, rekreasyon ve insan sağlığı üzerindeki etkileridir. O nedenle, ormanların mutlak
surette korunmaları gerekmektedir.
5. TOPRAK KAYNAKLARININ TAHRİBİ
Bu konu aslında çok geniştir. Ancak burada toprakların önemi, tahribi, bundan doğan
zararlar, toprak kayıplarına karşı alınabilecek önlemler gibi konularda özet bilgiler
verilecektir.
Toprak Kaynaklarının Önemi
Toprak, besinlerimizin %99’unu üreten ve yenilenemeyen önemli bir doğal kaynaktır.
Ayrıca, bütün canlıların yaşamı için mutlak surette gerekli suyun deposu ve süzgecidir.
Sanayiinin de ham maddesi olan mineraller, madenler ve orman sanayii ürünlerinin de
kaynağıdır. Bütün bu nedenlerle sadece tarımın değil, sanayiinin de temelidir. Ne yazıktır ki,
bu derece yaşamsal düzeyde önemli olan bu doğal kaynak tahrip edilmekte ve miktarı
azaltılmaktadır.
Toprak Kaynaklarının Tahribi
Toprakların tahribi ve yok edilmesi üzerinde rol oynayan süreçlerin başında toprak
erozyonu gelmektedir. Toprak kirlenmesi, çölleşme, hızlı kentleşme, aşırı nüfus artışı, tarım
ve orman işletmeciliğinde yapılan teknik hatalar, amaç dışı toprak kullanma gibi süreçler de
bu hususta rol oynayan diğer etkenlerdir. Burada önemli olduğundan dolayı, sadece erozyonla
toprak tahribi ve kayıpları üzerinde kısaca durulacaktır.
Dünyada tarım topraklarından 1 yılda 24 milyar ton toprak erozyonla yok
edilmektedir. Böylece her kilometre kare tarım arazisinden 368 ton, hektardan 3,68 ton toprak
kaybolmaktadır. Bu miktar her yıl 60 milyon hektar tarım alanının kaybedilmesi demektir
(Brown 1993, s.12). Ülkemizde tarım arazilerinde erozyonla kaybedilen toprak miktarı ise
yılda 500 milyon tondur. Tarım arazisinden yaklaşık olarak yılda 1800 ton/km2 (18 ton/ha)
toprak kaybedilmektedir. Dünyadaki toprak kaybıyla karşılaştırıldığında, erozyonla
kaybedilen toprağın bizde, dünya ortalamasına kıyasla yaklaşık 5 kat daha çok olduğu
anlaşılmaktadır (Şekil 5).
9
Şekil 5. Dünyada ve ülkemizde erozyonla tarım toprağı kayıpları
(TEMA Arşivi).
Ülkemizde erozyonla meydana gelen toprak kayıplarının bu derece çok olmasının
nedenleri arazi yapısının eğimli, toprakların yorgun olması, bitki örtüsünün tahrip edilmesi ve
iklim koşullarının erozyon için elverişli olması gibi süreçlerden kaynaklanmaktadır. Ayrıca,
yanlış arazi kullanma, hatalı tarım tekniği gibi insandan kaynaklanan faktörler de bu hususta
etkilidir.
Toprak Kaybının Ekonomik ve Sosyolojik Zararları
Toprağa can veren humuslu üst toprağın erozyonla alınıp götürülmesi sonucunda,
toprağın yağış sularını emme gücü azalır. Böylece yağış sularının büyük bir kısmı toprağa
girmeden yüzeysel akışla eğim yönünde akar gider. Şiddetli yağışlarda bu olay sel afetlerine
dönüşür. Bunu sonucunda da yağış suları toprakta depolanamaz; toprağın ürün verimi düşer;
su kaynakları düzenli olarak beslenemez; açlık ve susuzluk başlar. Bu da kırsal alandan
kentlere göçleri artırır. Böylece çok çeşitli sosyolojik sorunlar ortaya çıkar.
Toprak Kayıplarına Karşı Alınabilecek Önlemler
Bitki örtüsü korunmalı, meraların nitelikleri iyileştirilmeli, arazi yetenek sınıflarına
göre topraktan yararlanmalı. Her türlü hatalı tarım tekniğinden (hatalı toprak işleme, ekim
nöbeti uygulamama, vb.) kaçınmalı. Bu koruyucu önlemler yanında, erozyonla mücadele için
teknik ve biyolojik uygulamalar yapılmalı.
6. KİŞİ BAŞINA DÜŞEN TARIM ALANLARININ AZALMASI
Bir yandan toprak tahribi ile tarım alanlarının azalması, öte yandan hızlı nüfus artışı,
kişi başına düşen tarım alanı miktarını azaltmış ve gittikçe azaltacaktır. Gerçekten dünyada
1950’li yıllarda kişi başına düşen tahıl ekilen alan miktarı 0,23 ha iken, bu miktar 2000
yılında 0,11 hektara düşmüş, bunun 2050 yılında 0,07 ha olacağı tahmin edilmektedir (Brown
1999). Ülkemizde ise kişi başına düşen tahıl ekilen alan miktarı 1950’li yıllarda 1 ha iken, bu
miktar 2000 yılında 0,35 hektara düşmüştür. Bu miktarın 2050 yılında 0,16 hektara düşeceği
tahmin edilmektedir (DİE Yıllığı 1993).
10
7. SU KAYNAKLARININ AZALMASI
Suyun Önemi
Bütün canlıların yaşamını sürdürebilmesi için mutlak surette suya gereksinimleri
bulunmaktadır. Bu gerçek, “susuz yaşam olmaz.” Özdeyişi ile ifade edilmektedir. Bütün
dünyada ve ülkemizde içilip kullanılabilecek su miktarı gittikçe azalmaktadır. Bunun başlıca
nedenleri aşağıda açıklanmıştır:
Su Kaynaklarının Azalmasının Nedenleri
· Dünya nüfusunun gittikçe artması, yaşam düzeyi yükseldikçe, kişi başına düşen su
kullanımının artması.
· Sanayileşmenin gelişimine koşut olarak su gereksiniminin artması.
· Sulanacak tarım alanlarının ve sulu tarımın gittikçe artması, sulamanın rasyonel
olmayan yöntemlerle yapılarak, su israfına neden olunması.
· Hızlı kentleşmeye koşut olarak su gereksiniminin artması.
· Fosil su rezervlerindeki suyun hesapsız bir şekilde kullanılması.
· Su kirlenmesinin gittikçe artması ve böylece kullanılabilecek temiz su miktarının
gittikçe azalması.
Alınabilecek Önlemler
· Barajlarda su toplama.
· Deniz suyundan tatlı su elde edilme yöntemlerini geliştirme.
· Su harcamalarında tasarruf etme, su harcayan aletleri standart hale getirme.
· Tarım sektöründe çok az su ile sulama yapacak yöntemleri geliştirme.
· Sanayi sektöründe çok az su harcama ile aynı üretimi gerçekleştirebilecek yeni
üretim yöntemleri bulma ve uygulama.
· Su israfını önleyecek yönetsel ve sosyolojik önlemler alma.
8. OZON TABAKASININ TAHRİBİ SORUNU
Ozon Tabakasının Tanıtımı ve Ekolojik İşlevleri
Ozon tabakası, yeryüzünden 20 km yukarıda başlayan ve 35 – 40 km yüksekliğe kadar
çıkan, ozon gazı (O3) bakımından zengin olan bir atmosfer katmanıdır. Ozon gazı bakımından
en zengin olan atmosfer katmanının yeryüzünden yaklaşık 25-30 km uzakta olan yükseklikler
arasında olduğu bildirilmektedir (Kadıoğlu, 2001).
Bu tabaka güneşten çıkan zararlı ultraviyole ışınlarını (dalga boyları: 280 – 320
milimikron) absorbe ederek, yeryüzüne gelen miktarını azaltır. O nedenle güneşten tüm ışın
enerjisinin %9’unu oluşturacak şekilde çıkan morötesi (ultraviyole) ışınlarının, ancak %2’si
yeryüzüne ulaşabilir. Bu olay çok önemlidir. Çünkü bu orandan daha yüksek morötesi ışınları
bazı zararlı sonuçlar doğurur. Bunların başlıcaları şunlardır:
· İnsanlarda cilt kanseri, katarakt hastalıkları ve bunlara bağlı ölüm oranları
artmaktadır. Bağışıklık sistemini tahrip etmektedir.
· Tarlalarda tarımsal ürünlere zarar verir.
11
· Denizlerdeki algler ve planktonlar zarar görür. Böylece bitkisel planktonların
oksijen üretimi, karbondioksit tüketimi işlevleri bozulur.
Ozon Tabakasının Tahrip Nedenleri
Ozon tabakasına kadar yükselen freon gazları, halonlar ve metilbromit gibi maddeler
üç oksijen atomundan oluşan ozonu ayrıştırarak ozon molaküllerini azaltır. Sayılan bu
ayrıştırıcı gazlardan özellikle kloroflourkarbon molekülleri çok zararlıdır. Çünkü ayrıştırma
ve yeniden birleşme gibi kimyasal süreçlerle bunların bir molekülü, binlerce ozon molekülünü
tahrip edebilir (Şekil 6).
Şekil 6. Kloroflourkarbon gazı molekülleri tarafından ozon molekülünün nasıl
parçalandığını gösteren şematik açıklama.
Kimyasal Reaksiyon
12
Ozon moleküllerini ayrıştıran 95 kadar zararlı kimyasal madde olduğu bildirilmektedir
(French and Mastny 2001).
Ozon tabakasının tahribi sonucunda meydana gelen durum bazen “ozon tabakasının
incelmesi” , bazen de “ozon tabakasının delinmesi” olarak nitelenmektedir. Mitscherlich
(1995)’e göre : Eğer ozon tabakasındaki ozon molekülü kaybı %50’den çoksa, “ozon
tabakasının delinmesi” sürecinden ve “ozon deliği” nden söz edilir. Eğer bu hususta sayısal
bir değer verilmemişse veya tahribat %50’den az ise “ozon tabakasının incelmesi” ifadesi
kullanılır.
Koruma Önlemleri
Bu konuda Montreal’de 16 Eylül 1987 tarihinde, “1987 Montreal Protokolü”
düzenlenmiştir. Bu uluslar arası sözleşmeye göre, ozon tabakasını tahrip eden zararlı kimyasal
maddelerin, özellikle itici gaz olarak kullanılan kloroflourkarbon bileşiklerinin kullanım ve
üretimi her ülke tarafından aşamalı olarak azaltılacaktı. Ne yazıktır ki, bazı ülkelerde üretim
ve kullanım halen devam etmektedir. Bu konuda, olumlu yönde oldukça çetin engeller
aşılmasına karşın, daha da çok üzerinde çalışılması gereken bir sorun olarak önemi devam
etmektedir.
9. BİYOÇEŞİTLİLİĞİN AZALMASI SORUNU
Biyolojik Çeşitlilik veya biyoeşitlilik, genetik farklılıklara sahip canlı türlerden oluşan,
çeşitli ekosistemlere dağılmış bulunan sayı ve tür bakımında zengin canlılar toplumudur.
Biyoçeşitliliğin Yararları
Biyoçeşitlilik, ekonomik ve ekolojik bakımdan çeşitli yararlara sahiptir. Ekonomik
yararları; besin maddesi sağlamaları, birçok ilaçların ham madde kaynağı olmaları, sanayi için
bazı temel malzemeler sağlamaları, turizmde önemli rol oynamaları gibi hususlar, ekonomik
yararları oluşturmaktadır. Örneğin, ABD’de bitkisel ilaçlara ait perakende piyasanın yaklaşık
1,5 milyar dolara ulaştığı, Avrupa ülkeleri için bu değerin daha yüksek olduğu
bildirilmektedir (İqbal 1995). Dünya Sağlık Örgütü’nün tahminlerine göre, gelişmekte olan
ülkelerde 3,5 milyar insan sağlıklı olabilmek için bitkisel kaynaklardan yararlanmaktadır.
Ayrıca, 200 tür kerestelik ağaç, 42 tür uçucu yağ üretiminde kullanılan bitki, boya ham
maddesi için kullanılan 13 tür bitki dünya ekonomi piyasasında önemli yer tutmaktadır
(Tuxill 1999).
Ekolojik Önemi
Yaşam dünyalarının sürekliliğini sağlayan madde döngüleri ve enerji akımı gibi son
derece önemli ekolojik süreçlerin temel öğeleri biyoçeşitlilikten kaynaklanmaktadır. Örneğin,
biyolojik zenginlik olmasa (bitki, hayvan, toprak canlıları, su, sıcaklık, ışık gibi cansız öğeler
çeşitliliği), “azot döngüsü” olmaz. Canlı varlıkların yaşamını sağlayan besin zinciri ve besin
ağlarının önemli istasyonlarını biyoçeşitlilik elemanları oluşturur.
Biyolojik Zenginliklerin Tahribi ve Azalması
Çeşitli nedenlerle ve değişen zaman aralıklarıyla canlı türlere ait nesiller ortadan
kalkmaktadır. Yüzyıllardan beri doğal seleksiyonla ve evrim yoluyla canlı türlerin tür sayısı
yılda 1-2 olmak üzere ortadan kalkmaktadır. Bu süreç insanların etkisiyle çok hızlanmıştır.
13
Yılda yaklaşık 1000 türün ortadan kalktığı tahminlere dayanarak bildirilmektedir (Tuxill and
Bright 1998). Ülkemizde gelecekleri tehlike altında olan tür sayısının 1876 tane olduğu
bildirilmektedir. Ayrıca, 1950’li yıllarda sahip olduğumuz 600 – 1000 kadar üzüm çeşidinden,
bugün parmakla sayılacak kadar az üzüm çeşidi kalmıştır. Aynı sonuç diğer meyve çeşitleri
içinde geçerlidir.
Biyoçeşitliliğin Korunması İçin Alınabilecek Önemler
· Bazı yasal ve teknik önlemler alınmalı
· Gen bankaları oluşturulmalı
· Korunak alanları kurulmalı
· Eğitim ile biyolojik zenginliklerin çeşitli yararları öğretilmeli ve halk bu konuda
bilinçlendirilmelidir.
10. SU ÜRÜNLERİNİN AZALMASI SORUNU
Hızlı nüfus artışı, suların kirlenmesi, aşırı avlanma gibi nedenlerle su ürünleri azalmış
ve gittikçe azalmaktadır. Gerçekten, dünyada balık avcılığı 1950’li yıllarda 21 milyon ton
iken, bu miktar 1997 yılında 120 milyon tona yükselmiştir. Böylece dünyanın en önemli 15
balık yatağından 11’i, önemli balık türlerinden %70’i aşırı derecede tüketilmiştir (Platt, A.
And Mc Ginn 1998). Sonuçta özellikle gelişmekte olan ülkelerin besinlerinin %30’unu
oluşturan deniz ürünleri yok oluyor.
Balık havzaları kamu emanetinin bir parçasıdır ve hükümetler bunları gelecek
kuşaklara ulaştırmakla yükümlüdürler.
11. TEMEL ÇEVRE SORUNLARININ ÇÖZMÜNE İLİŞKİN ÖNERİLER
Genel anlamda şu öneriler yapılabilir:
· Doğal kaynaklardan, taşıma kapasitesinin üzerinde yararlanmamalı
· Eğitim ve bilinçlendirmeyle, doğal kaynakların tahribi sonucunda meydana
gelecek zararlar çeşitli örnekleriyle ortaya konulmalı
· Çevre ahlâkı yaygınlaştırılmalı
· Hızlı nüfus artışı durdurulmalı
· Doğal kaynakların korunması için yapılan yasal düzenlemeler mutlak surette
uygulanmalı
· Doğal kaynakların korunmasını sağlayacak modern teknoloji geliştirilmeli
· Tüketim ve yararlanmayı esas alan bir uygarlık anlayışı yerine koruyucu,
paylaşımı esas alan, tüketim derecesini sosyal statünün bir göstergesi olarak kabul
etmeyen yeni bir “insan uygarlığı” anlayışı yaratmalı.
_________________

Baba biz Bektâşiyük
Pek durur Bektâşiyük
Her gelen bir taş urur
Burda mihenk taşıyük
Başa dön
Kullanıcının profilini görüntüle Özel mesaj gönder Yahoo Messenger

Önceki mesajları göster:   
Yeni başlık gönder   Başlığa cevap gönder     Hafik İnköy Sosyal ve Kültür Dayanışma Derneği Forumu Forum Ana Sayfa -> Doğa Tüm zamanlar GMT -2 Saat
1. sayfa (Toplam 1 sayfa)

 
Geçiş Yap:  
Bu forumda yeni başlıklar açamazsınız
Bu forumdaki başlıklara cevap veremezsiniz
Bu forumdaki mesajlarınızı değiştiremezsiniz
Bu forumdaki mesajlarınızı silemezsiniz
Bu forumdaki anketlerde oy kullanamazsınız


Powered by phpBB © 2001, 2005 phpBB Group
Türkçe Çeviri: phpBB Türkiye